Rekomendacje dot. edukacji przedporodowej dla mężczyzn

W ostatnim wpisie skupiłem się na znaczeniu edukacji przedporodowej dla ojców oraz możliwych konsekwencjach jej braku lub niedopasowania do potrzeb mężczyzn oczekujących na narodziny dziecka. Choć w Polsce mamy jeszcze wiele do zrobienia na polu dostępności i jakości tego typu edukacji, to doświadczenia z innych państw pozwalają na sformułowanie pewnych zaleceń, jak taka edukacja powinna wyglądać, aby była możliwie przystępna i efektywna. Przedstawione poniżej 12 rekomendacji wynika z wniosków płynących z wyników kilku badań nad doświadczeniami ojców związanymi z edukacją przedporodową oraz wytycznych przedstawionych przez ekspertów z innych krajów. Wierzę, że znajdują one zastosowanie także w naszym kraju.

REKOMENDACJA 1: DOSTĘPNOŚĆ

Kwestia podstawowa to wprowadzenie bezpłatnego dostępu do edukacji przedporodowej dla mężczyzn, na podobnej zasadzie na jakiej przysługuje ona w tym momencie kobietom na mocy zapisów zawartych w tzw. Standardzie dot. opieki okołoporodowej. Z dostępnością wiąże się także dostosowanie pory zajęć. Dobrze, aby odbywały się one w różnych terminach i godzinach. Aby możliwy był udział w zajęciach bez zaniedbywania obowiązków zawodowych.

REKOMENDACJA 2: TEMATYKA DOSTOSOWANA DO POTRZEB MĘŻCZYZN

Doświadczenia mężczyzn związane z ciążą, porodem, połogiem i wchodzeniem w rolę rodzicielską są w wielu kwestiach odmienne niż u kobiet. W związku z tym tematyka spotkań powinna uwzględniać także ich perspektywę i ważne dla nich tematy, m.in. sposób budowania więzi prenatalnej z dzieckiem, rolę mężczyzny w okresie ciąży i podczas porodu, sposoby wspierania partnerki w połogu, możliwe doświadczenia i zmiany w życiu mężczyzny po porodzie. Spotkania powinny pomagać mężczyznom zrozumieć, czego mogą doświadczyć w związku z zostaniem ojcem. Z dostosowaniem tematyki i sposobu prowadzenia zajęć do potrzeb i oczekiwań mężczyzn wiąże się to, że pożyteczne może być prowadzenie części zajęć tylko dla nich. Tak, aby mieli przestrzeń na przedyskutowanie różnych zagadnień z perspektywy własnych doświadczeń, podzielenie się swoimi refleksjami i emocjami z innymi mężczyznami.

REKOMENDACJA 3: BUDOWANIE KOMPETENCJI ZWIĄZANYCH Z UDZIELANIEM WSPARCIA PARTNERCE

Zarówno w czasie ciąży, podczas samego porodu jak i w połogu jedną z kluczowych ról mężczyzny jest udzielanie adekwatnego wsparcia swojej partnerce, matce dziecka. W związku z tym edukacja przedporodowa powinna im dostarczać wiedzy o tym, czego doświadczają w tym okresie ich partnerki (zarówno na poziomie fizjologicznym jak i emocjonalnym), jak zmieniają się ich potrzeby i jak oni jako mężczyźni mogą na nie odpowiadać. Trening kompetencji związanych z udzielaniem wsparcia może dotyczyć zarówno sposobu komunikacji, adekwatnego zaangażowania w sprawy rodziny jak i wprowadzenia do podstawowych technik masażu.

REKOMENDACJA 4: PROMOWANIE ROZWIJANIA WIĘZI Z DZIECKIEM OD POCZĄTKU ŻYCIA

Zaangażowanie ojca w relację z dzieckiem już w okresie prenatalnym a potem od pierwszych chwil po porodzie jest bardzo ważne. Zarówno z perspektywy ojca jak i dziecka. Wobec tego edukacja przedporodowa dla mężczyzn powinna promować budowanie więzi z dzieckiem już w okresie prenatalnym a także w pierwszych tygodniach życia dziecka. Związane jest z tym wspieranie kompetencji ojców w zakresie rozumienia i interpretowania dziecięcej komunikacji (np. płacz, gesty, mimika). Pomocne może być udzielanie informacji o wzorcach dziecięcego płaczy, jego powodach i sposobach radzenia sobie z przytłoczeniem płaczem dziecka.

REKOMENDACJA 5: WSPIERANIE PARTNERSTWA

Wzajemne wsparcie, dzielenie się obowiązkami i silne przymierze między obojgiem rodziców pomaga w mierzeniu się z nowymi wyzwaniami a także sprzyja adekwatnej opiece nad dzieckiem. Zajęcia edukacyjne dla mężczyzn oczekujących na narodzenie dziecka powinny podkreślać wagę zespołowego działania i kluczowych kwestii wspierających partnerstwo (niski poziom antagonizmu, konsensus co do strategii wychowawczych, aktywne zaangażowanie obu stron w relację z dzieckiem). Zetknięcie się z tymi treściami jeszcze przed porodem może sprzyjać zajęciu się tymi tematami z odpowiednim wyprzedzeniem. Przegadanie przez partnerów różnych kwestii przed pojawieniem się dziecka oraz przeformułowanie niektórych aspektów funkcjonowania może sprzyjać wspólnemu dostosowaniu się do nowych wyzwań.   

REKOMENDACJA 6: UŚWIADAMIANIE NT. RYZYKA W ZAKRESIE ZDROWIA PSYCHICZNEGO U OJCÓW

Wejście w rolę rodzicielską to dla wielu mężczyzn ogromna zmiana życiowa. Dla części z nich wiąże się to z doświadczaniem silnego napięcia, lęku, obaw a nawet depresji. Temat ten jest rzadko poruszany a powinien wybrzmieć na spotkaniach dla mężczyzn przygotowujących się do rodzicielstwa. Nie, aby straszyć, ale urealnić możliwe doświadczenia i zawczasu wskazać potencjalne sposoby radzenia sobie takie jak szukanie wsparcia społecznego (rodzina, przyjaciele, grupy wsparcia), czas dla siebie, odpoczynek lub, wobec poważniejszych trudności, konsultacja psychologiczna i psychoterapia. Patrząc na wzorce kulturowe związane z brakiem aprobaty dla wyrażania przez mężczyzn takich emocji jak strach, lęk czy smutek, istotne wydaje się wzmacnianie poczucia, że mają oni do tego prawo.

REKOMENDACJA 7: WSPIERANIE PODMIOTOWOŚCI

Edukacja przedporodowa powinna budować w mężczyznach poczucie podmiotowości i sprawstwa w całym tym procesie. Tak, aby nie byli oni tylko bezwolnie „prowadzeni” przez innych (najczęściej swoje partnerki), ale sami mogli „brać sprawy w swoje ręce”, „tworzyć” to swoje ojcostwo. To poczucie podmiotowości to też przestrzeń w jakiej odbywają się zajęcia – sprzyjająca otwartej wymianie zdań, zaangażowaniu w aktywności a nie tylko biernemu odbieraniu treści, niemal z pozycji ucznia.

REKOMENDACJA 8: EDUKACJA OPARTA O WIEDZĘ

Podczas wykładów czy warsztatów mężczyźni bardzo doceniają wysoki poziom merytoryczny a mierzi ich ogólnikowość i powierzchowność. Dlatego prezentowane treści powinny być oparte o wyniki aktualnych badań (np. medycznych, psychologicznych) – tak aby prowadzący byli w stanie uzasadnić proponowane rozwiązania. Jasny, klarowny i konkretny przekaz pomagaja zapamiętać poruszane zagadnienia.

REKOMENDACJA 9: PRAKTYCZNE ĆWICZENIA

Opieka nad dzieckiem to także konkretne codzienne czynności (np. przewijanie, kąpanie, noszenie, karmienie itd.). Edukacja przedporodowa powinna przygotowywać mężczyzn do podjęcia tych zadań, dawać im możliwość praktycznego przećwiczenia konkretnych czynności, nabycie w nich sprawności. Tak, aby czuli się pewniej, gdy przyjdzie im zmienić pieluchę własnemu dziecku.

REKOMENDACJA 11: ZACHĘTA DO PRZEMYŚLENIA WŁASNYCH DOŚWIADCZEŃ

To w jaki sposób funkcjonujemy jako partnerzy i rodzice w dużej mierze zakorzenione jest w naszych własnych doświadczeniach. Dobrze, żeby edukacja przedporodowa stwarzała mężczyznom przestrzeń do przemyślenia i przedyskutowania tego, czego sami doświadczyli – co z tego chcą wdrożyć we własnym ojcostwie, a czego chcą unikać. Takie przemyślenie wzorców rodzicielskich i swojego nastawienia do nich może też być przydatne, aby przedyskutować to z partnerką.

REKOMENDACJA 12: INFORMOWANIE O PRZYSŁUGUJĄCYCH PRAWACH

Pierwsza kwestia to wiedza dotycząca praw związanych z opieką okołoporodową i samym porodem. Mężczyzna świadomy obowiązujących standardów i praw może być nieocenioną pomocą w szpitalu, gdyby np. personel medyczny nie był chętny do zapewnienia ich partnerkom należnej im opieki. Druga sprawa to przysługujące mężczyznom uprawnienia związane z opieką nad partnerką po porodzie i opieką nad dzieckiem (urlop tacierzyński, dzielenie urlopu rodzicielskiego).

Mam świadomość, że zestawiając powyższe wskazania z aktualnym stanem rzeczy można dojść do smutnej konstatacji, że jeszcze długa droga przed nami, aby edukacja przedporodowa dla mężczyzn spełniała w adekwatny sposób swoja rolę… Co więcej, chyba także w obszarze edukcji przedporodowej dla kobiet wciąż jest sporo do zrobienia! Myślę, że warto promować dobre praktyki a jednocześnie nie ustawać w wysiłkach, aby były one jak najbardziej powszechne. Wszak wszystkie powyżej omówione kwestie mają pomagać mężczyznom być lepszymi ojcami i bardziej wspierającymi partnerami.

Najważniejsza bibliografia

1. Chin, R., Hall, P., & Daiches, A. (2011). Fathers’ experiences of their transition to fatherhood: a metasynthesis. Journal of reproductive and infant psychology29(1), 4-18.
2. Fletcher, R., Silberberg, S., & Galloway, D. (2004). New fathers’ postbirth views of antenatal classes: satisfaction, benefits, and knowledge of family services. The Journal of perinatal education13(3), 18-26.
3. May, C., & Fletcher, R. (2013). Preparing fathers for the transition to parenthood: Recommendations for the content of antenatal education. Midwifery29(5), 474-478.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: