EnteringFathering #2: Młodzi ojcowie wobec wyzwań

Tematem kolejnego wpisu z serii EnteringFathering, poświęconej przeżyciom mężczyzn, którzy zostali ojcami, są doświadczane przez nich wyzwania i trudności. Bazując na przeglądzie ponad dwudziestu badań, w których udział wzięli świeżo upieczeni ojcowie, można wskazać na kilka głównych kwestii, z którymi najczęściej się mierzą. Chciałbym zaznaczyć, że głównie dotyczy to początkowych etapów ojcostwa i raczej samego procesu wchodzenia w tę rolę a nie „ogólnym trudnościom ojców na różnych etapach życia”.

Ojcostwo vs praca

Poważną trudnością dla wielu mężczyzn zostających ojcami jest godzenie roli rodzicielskiej z obowiązkami zawodowymi. Z poprzedniego wpisu poświęconego rodzącej się ojcowskiej tożsamości można było się dowiedzieć, że poczucie odpowiedzialności finansowej za rodzinę to bardzo ważna sprawa dla wielu ojców. Nierzadko jednak wiąże się to z napięciem i stresem. Szczególnie, gdy doświadczają oni jednocześnie poważnego rozdarcia między koniecznością pracy (nierzadko w większym wymiarze godzin) w celu zabezpieczenia materialnego rodziny a pragnieniem zaangażowania się w relację z dzieckiem i czynnego udziału w opiece nad nim i procesie jego wychowywania. Wielu młodych ojców chciałoby spędzać więcej czasu ze swoimi dziećmi, ale nie mają takiej możliwości ze względu na obowiązki zawodowe. I nie chodzi tutaj o robienie kariery dla poczucia prestiżu, czy własnej wartości, ale o zapewnienie rodzinie odpowiednich warunków do życia, jakiego chcieliby oboje partnerzy.

Z tym doświadczeniem wiąże się obawa o prawidłowy rozwój więzi z dzieckiem. Wskazuje to na niemały poziom świadomości tych ojców, którzy wiedzą, ze dla zbudowania dobrej i zażyłej relacji potrzebny jest po prostu czas i wspólne interakcje. Nie da się tego zrobić, spędzając z dzieckiem 20-30 minut dziennie. Bardzo często w wypowiedziach młodych ojców w tym kontekście pojawiają się takie sformułowania, jak „poczucie braku”, „coś mnie omija”, czy „tęsknota”.

Wynik ten wskazują na kilka kwestii. Po pierwsze, istotna może być tu rola systemowych rozwiązań (np. urlop ojcowski, urlopy okolicznościowe, elastyczny czas pracy w firmie) umożliwiających mężczyznom spędzenie większej ilości czasu ze swoim dzieckiem. Po drugie, ważne wydaje się ustalenie między partnerami, jak chcą, żeby wyglądał ten czas. Na przykład, czy chcą się jakoś podzielić urlopem rodzicielskim, żeby tata także miał więcej przestrzeni na poznawanie swojego dziecka i budowanie więzi z nim. Po trzecie, widać tutaj wyraźnie, jak istotne są decyzje podejmowane znacznie wcześniej, jeszcze zanim pojawi się dziecko. Jeśli jeszcze przed decyzją o poczęciu partnerzy realizowali model, w którym utrzymaniem rodziny zajmuje się mężczyzna, to istnieje duże ryzyko, że po narodzinach dojdzie do jeszcze silniejszej polaryzacji obowiązków. Co, jak widać, skutkuje poważnymi napięciami u ojców, którzy chcieliby być bardziej obecni, ale mają ku temu niewielkie możliwości.

Pogorszenie jakości związku

Wyzwaniem, o którym wspomina wielu młodych ojców jest pogorszenie się jakości ich relacji z partnerką. Składa się na to kilka czynników. Jednym z nich jest po prostu mniejsza ilość czasu, jaką partnerzy mogą spędzać ze sobą. Wielu mężczyznom tego brakuje. Nierzadko doskwiera im też poczucie, że stali się mniej ważni dla swojej partnerki, że nie interesuje się ona nimi, ich doświadczeniami, przeżyciami, emocjami. Czują się „odstawieni na boczny tor”. Jakkolwiek naturalne jest to, że (zwłaszcza w pierwszych tygodniach po porodzie) ogromna część uwagi kobiety skierowana jest na dziecko, to wyniki te pokazują, jak istotne jest to, aby młode mamy nie zapominały o swoich partnerach i, mimo wszystko, szukały choć odrobiny wspólnego czasu, uwagi, czułości. Rzecz jasna, tej inicjatywy potrzeba z obu stron.

Inna kwestia wiąże się z eskalacją różnych napięć. Składa się na to zarówno stres związany z obciążeniami wynikającymi z rodzicielstwa, jak i poczucie nieprzygotowania do odnalezienia się w nowych rolach (rodziców i partnerów-mających-dziecko). Niemała grupa mężczyzn wspomina, że pierwsze tygodnie po porodzie obfitowały w sprzeczki i kłótnie. W niektórych przypadkach skłoniło to pary do szukania profesjonalnej pomocy.

Te doświadczenie relacjonowane przez mężczyzn zostających ojcami pokazują, jak istotne jest przygotowanie się partnerów do nowego etapu w ich związku. Przedyskutowanie obaw, może zawczasu zaplanowanie sobie jakiegoś czasu „tylko dla siebie”. Szukanie nowych form spędzania czasu, aby był on satysfakcjonujący dla obojga partnerów i możliwy do zrealizowania w aktualnych okolicznościach. Nieodzowne może być tutaj zwrócenie się o pomoc rodziny, czy przyjaciół. Inne osoby mogą odciążyć młodych rodziców, dając im przestrzeń choćby na wspólny spacer. Z pewnością trudniej jest wtedy, gdy rodzina jest daleko, co jest obecnie bardzo częste wobec nasilenia procesów migracyjnych.

Zmiany w relacji seksualnej

Z powyższym obszarem bardzo ściśle związane są relacjonowane przez mężczyzn trudności i zmiany w charakterze relacji seksualnej z partnerką. Dotyczy to nie tylko mniejszej częstotliwości takich kontaktów, ale też potrzeby uczenia się na nowo wzajemnego postępowania w tej sferze.

Z pewnością dla wielu mężczyzn doświadczenie przeciągającej się rezygnacji z kontaktów seksualnych nie jest proste. I nie chodzi tutaj tylko o aspekt fizjologicznego pobudzenia, ale także o poczucie bliskości, zażyłości, wzmacnianie więzi. Słowem, cały aspekt relacyjny, poczucie bycia ważnym i atrakcyjnym dla partnerki. Często w tym kontekście mężczyźni padają ofiarą dosyć stereotypowego patrzenia na ich seksualność, jako „wiecznie nie zaspokojoną” i opierającą się niemal wyłącznie na aspekcie pobudzeniowym. Wypowiedzi zebrane w omawianych przeze mnie badaniach wskazują, że bardzo istotny jest dla nich także aspekt więziotwórczy i, że tego im mocno brakuje. Zmęczenie, brak czasu na zadbanie o dom, sprzątanie i ogarnianie codziennych spraw jeszcze utrudniają znalezienie przestrzeni i sił na pielęgnowanie tej sfery relacji.

Poważnym wyzwaniem dla młodych ojców jest też uczenie się poniekąd „na nowo” funkcjonowania w tej sferze z partnerką. Dotyczy to zarówno zmian fizjologicznych w jej organizmie, jak i zmian w zakresie potrzeb dotyczących na przykład dynamiki zbliżenia seksualnego, jego intensywności itp. To, co partnerzy wypracowali wcześniej między sobą i co dawało im obustronną satysfakcję, może już nie w pełni się sprawdzać. Pokazuje to jak ważna jest otwarta komunikacja w tej sferze związku – tak, aby móc wypracować nowe wzorce i nadal czerpać satysfakcję z tej sfery.

Problemy z karmieniem

Choć mogłoby się wydawać, że jest to sfera, która w niewielkim stopniu dotyczy mężczyzn, to jednak dla wielu z nich jest to obszar związany z różnymi trudnościami i wątpliwości. W pierwszej kolejności dotyczy to sytuacji, w których karmienie po prostu „nie idzie” – dziecko ma trudności z przystawieniem się, najedzeniem, kobietę bolą piersi, pokarmu jest za mało/ za dużo. Liczni mężczyźni biorący udział w tych badaniach wspominali, że przewidywali, że to może być trudne, ale nie myśleli, że aż tak. Nie czuli się przygotowani do tego, jak to wyglądało.

Temu poczuciu nieprzygotowania bardzo często towarzyszyło dojmujące poczucie bezradności i „bezużyteczności”. Ojcowie chcieliby coś zrobić, ale mieli wrażenie, że niewiele mogą. Bycie świadkami trudności doświadczanych przez partnerkę i dziecko było dla nich źródłem niemałego dyskomfortu. Wpisuje się to w inne doświadczenia ojców (na różnych etapach, także już w odniesieniu do ciąży i porodu), gdzie właśnie bezradność jest dla nich jednym z najtrudniejszych doświadczeń.

Trudności w nawiązywaniu relacji z dzieckiem  

Ostatnim z najczęściej wspominanych przez młodych ojców problemów są trudności w nawiązywaniu relacji z dzieckiem. Dotyczyło to już okresu ciąży, kiedy (zwłaszcza na początku) obecność dziecka była dla nich trochę „nierealna” i trudna do uchwycenia. Nawet jeśli partnerki dzieliły się z nimi swoimi odczuciami i tym jak doświadczają obecności dziecka w swoim brzuchu, to dla mężczyzn było to trudne do uchwycenia. Mieli świadomość, że nie da się „wejść w czyjeś buty”, choć jednocześnie chcieliby móc bardziej namacalnie doświadczyć obecności dziecka. Pokazuje to, jak ważna jest edukacja ojców w zakresie znaczenia więzi prenatalnej i tego, jak można ją budować – np. przez obecność na badaniach USG, mówienie do dziecka, wybranie imienia.

Trudności w budowaniu relacji z dzieckiem towarzyszą wielu mężczyznom także po porodzie. Szczególnie rozczarowani byli ci, którzy oczekiwali, że to przywiązanie zbuduje się automatycznie, „naturalnie”. Niestety, nie zawsze tak to wyglądca. Często po prostu trzeba czasu, wspólnych aktywności i interakcji, poznawania dziecka i stworzeniu mu możliwości, żeby poznało dobrze swojego tatę. Dla znacznej części ojców trudne jest doświadczenie bycia „mniej ważnym rodzicem”, obserwowanie, że dziecko lepiej się czują z partnerką. Jest to szczególnie bolesne, gdy, pomimo chęci większego zaangażowania, ojcowie mają ku temu niewiele możliwości, na przykład ze względu na nadmierne obciążenie pracą.

Część ojców wspomina też o tym, że nie czują się przygotowani do tego, jak dbać o tę więź z dzieckiem, w jaki sposób ją budować i rozwijać. Obserwacje i schematy wyniesione z domu rodzinnego, czy obserwacji innych rodziców nie zawsze są użyteczne. Wskazuje to na znaczenie edukacji młodych ojców w zakresie budowania relacji z małymi dziećmi. Cenna może być tutaj także wymiana doświadczeń z innymi ojcami.

Podsumowując, zostanie ojcem wiąże się z wieloma wyzwaniami i młodzi ojcowie nie zawsze czują się odpowiednio przygotowani, aby stawić im czoła. Częścią z nich czują się zaskoczeni. Trudności te dotyczą zarówno nawiązywania relacji z dzieckiem i bycia obecnym w jego życiu (wobec innych zobowiązań), jak i zmian w relacji z partnerką. Niemożność poradzenia sobie z tymi wyzwaniami może skutkować nie tylko pogorszeniem zdrowia psychicznego ojców, ale też niższą jakością ich relacji z dzieckiem i problemami w związku z partnerką. Dlatego tak ważny jest dostęp do edukacji okołoporodowej, formalne i nieformalne grupy wsparcia oraz promowanie systemowych rozwiązań wspierających młodych ojców.

Nie chcesz przegapić nowych wpisów?
Zapisz się i bądź na bieżąco!

1. Barclay L, Lupton D. (1999). The experiences of new fatherhood: a socio-cultural analysis. J Adv Nurs; 29(4):1013–20.
2. Baldwin, S., Malone, M., Sandall, J., i Bick, D. (2018). Mental health and wellbeing during the transition to fatherhood. JBI Database of Systematic Reviews and Implementation Reports, 16 (11), 2118.
3. Bozlan N, Gale F, I Dudley M. (2005). Time to Father. Soc Work Health Care; 39:1–2; 67–88.
4. Dallos R, i Nokes L. (2011). Distress, Loss, and Adjustment Following the Birth of a Baby: A Qualitative Exploration of One New Father’s Experiences. Journal of Constructivist Psychology; 24(2):144–67.
5. Darwin Z, Galdas P, Hinchliff S, Littlewood E, McMillan D, McGowan L, i Gilbody S. (2017). Fathers’ views and experiences of their own mental health during pregnancy and the first postnatal year: a qualitative interview study of men participating in the UK Born and Bred in Yorkshire (BaBY) cohort. BMC Pregnancy Childbirth; 17(1):45.
6. Deave T, i Johnson D. (2008). The transition to parenthood: what does it mean for fathers? J Adv Nurs; 63(6): 626–33.
7. De Montigny F, i Lacharite´ C. (2004). Fathers’ Perceptions of the immediate postpartal period. JOGNN; 33(3):328–39.
8. Dolan A, i Coe C. (2011). Men, masculine identities and childbirth. Sociol Health Illn; 33(7):1019–34.
9. Finnbogadottir H, Svalenius EC, i Persson EK. (2003). Expectant firsttime fathers’ experiences of pregnancy. Midwifery; 19(2):96–105.
10. Henderson AD, i Brouse AJ. (1991). The experiences of new fathers during the first 3 weeks of life. J Adv Nurs; 16(3):293–8.
11. Henwood K, i Procter J. (2003). The ‘good father’: Reading men’s accounts of paternal involvement during the transition to first-time fatherhood. Br J Soc Psychol; 42(3):337–55.
12. Ives J. (2014). Men, maternity and moral residue: negotiating the moral demands of the transition to first time fatherhood. Sociol Health Illn; 36(7):1003–19.
13. Iwata H. (2014). Experiences of Japanese men during the transition to fatherhood. J Transcult Nurs; 25(2):159–66. 14. Jordan PL. (1990). Labouring for relevance: expectant and new fatherhood. Nursing Research; 39(1):11–6.
14. Kao CH, i Long A. (2004). First-time Taiwanese expectant fathers’ life experiences during the third trimester of pregnancy. JNR; 12(1):60–71.
15. Kowlessar O, Fox JR, i Wittkowski A. (2014). First-time fathers’ experiences of parenting during the first year. J Reprod Infant Psychol; 33(2):106–27.
16. Machin AJ. (2015). Mind the Gap: The expectation and reality of involved fatherhood. Fathering; 13(1):36–59.
17. Olsson A, Robertson E, Bjorklund A, i Nissen E. (2010). Fatherhood in focus, sexual activity can wait: new fathers’ experience about sexual life after childbirth. Scand J Caring Sci; 24(4):716–25.
18. Palsson P, Persson EK, Ekelin M, Hallstro¨m IK, i Kvist LJ. (2017). Firsttime fathers experiences of their prenatal preparation in relation to challenges met in the early parenthood period: Implications for early parenthood preparation. Midwifery ;50:86–92.
19. Poh HL, Koh SSL, Seow HCL, i He H. (2014). First-time fathers’ experiences and needs during pregnancy and childbirth: A descriptive qualitative study. Midwifery; 30:779–87.
20. Rowe H, Holton S, i Fisher JRW. (2013). A Postpartum emotional support: a qualitative study of women’s and men’s anticipated needs and preferred sources. Aust J Prim Health; 19(1):46–52.
21. Shirani F, i Henwood K. (2011). Continuity and change in a qualitative longitudinal study of fatherhood: relevance without responsibility. Int J Soc Res Methodol;14(1):17–29.
22. Taniguchi H, Shimada M, i McIntyre M. (2015). Japanese men’s success in altered fatherhood role in a foreign country. J Transcult Nurs;26(1):39–46.
23. Hauari H, i Hollingworth K. (2009). Understanding fathering: Masculinity, diversity and change York: Joseph Rowntree Foundation.

Spis fotografii:
1. Alfonso Scarpa/ unsplash.com
2. Abdalla M/ unsplash.com
3. Priscilla du Preez/ unsplash.com
4. Kelly Sikkema/ unsplash.com

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: