EnteringFathering #4: Stres i (nie)radzenie sobie

Tematem kolejnego wpisu z serii EnteringFatheringpoświęconej przeżyciom mężczyzn, którzy zostali ojcami, jest doświadczany przez nich stres i to, w jaki sposób próbują sobie z nim radzić. Bazując na przeglądzie ponad dwudziestu badań, w których udział wzięli świeżo upieczeni ojcowie, można wskazać na kilka kluczowych źródeł stresu oraz dezadaptacyjnych sposobów radzenia sobie z nim. Pokazuje to także, w jakich obszarach mogą oni potrzebować szczególnego wsparcia oraz, jak jego brak może przekładać się na wystąpienie poważniejszych problemów.

Ograniczenia, frustracja i napięcie

W wielu przeprowadzonych badaniach mężczyźni, którzy niedawno zostali ojcami dzielili się tym, że bardzo trudne jest dla nich przyjęcie i zaakceptowanie wielu ograniczeń, jakie pojawiły się w ich życiu w związku z pojawieniem się dziecka. Dotyczy to zarówno możliwości realizowania ważnych dla nich aktywności (łączenie z pracą, pasje, relacje z partnerką czy znajomymi), jak i codziennych rzeczy (znalezienie czasu na posprzątanie domu, załatwienie jakichś spraw urzędowych itp.). Ojcostwo opisują jako bardzo absorbujące, pochłaniające wiele sił i czasu. Niektórzy używają nawet takich sformułowań, że „zabrało im to niemal całe życie”. Warto zatrzymać się nad tymi wynikami i zobaczyć, że w subiektywnym świecie doświadczeń poszczególnych osób wcale nie są one bardzo odległe od tego, o czym wspomina wiele młodych mam.

Młodym ojcom nierzadko towarzyszy także zmęczenie, niedobór snu (albo czasem bezsenność wynikająca ze stresu), poczucie wyczerpania i będąca konsekwencją tego wszystkiego irytacja. Łączenie obowiązków zawodowych z zaangażowaniem w sprawy domowe, opieką nad dzieckiem i nierzadko partnerką dochodzącą do siebie po porodzie jest dla wielu z nich bardzo trudne i po prostu fizycznie męczące. Z jednej strony bardzo chcą spędzać czas z dzieckiem, odciążyć partnerkę (np. zajmując się synem/ córką po pracy), z drugiej zaś strony często doświadczają braku sił. To z kolei prowadzi do mniejszej efektywności w pracy/ trudności w zajęciu się dzieckiem, co nierzadko potęguje poczucie irytacji i frustracji. Szczególnie trudne bywa dla nich to, że po męczącym dniu w pracy czas, w którym oni zajmują się dzieckiem przypada często na wieczór, gdy dziecko też jest już bardziej zmęczone, marudne i mniej chętne do wspólnej zabawy. To jest dodatkowo wyczerpujące i odbierające satysfakcję ze spędzania czasu z dzieckiem.

Niektórzy ojcowie wspominają, że nie byli zupełnie przygotowani na takie doświadczenia, że się ich nie spodziewali. Podkreślają, jak rodzicielska codzienność nierzadko jest skrajnie odmienna od tego, co widzieli w mediach społecznościowych, w których stykali się głównie z radosnym i entuzjastycznym przekazem. Wspominają, że te pozytywne stanu są i cieszą się nimi, ale jednocześnie doświadczają wiele stresu, zmęczenia i trudności. To pokazuje, jak istotne jest normalizowanie realistycznego przekazu dotyczącego ojcostwa i macierzyństwa oraz uświadamianie młodych rodziców w kwestii tego, jak może wyglądać ich rzeczywistość po narodzinach dziecka.

Chciałbym zatrzymać się też nad pojawiającym się w doświadczeniach niektórych ojców poczuciem ciągłego obciążenia i napięcia połączonego z brakiem chwili wytchnienia (fizycznego i psychicznego). Takie sytuacje powinny budzić niepokój, gdyż mogą skutkować poważnymi konsekwencjami w obszarze zdrowia psychicznego i somatycznego. Koresponduje to z tym, o czym kiedyś pisałem, że także ojcowie doświadczają w okresie poporodowym różnych trudności, w tym np. depresji poporodowej. Szczególnie trudne jest dla mężczyzn w tym kontekście poczucie, że otoczenie (partnerka, rodzina, znajomi) nie przyznają im prawa do doświadczania takich stanów, że wszyscy oczekują od nich, że „dadzą radę” i, że to oni będą niezachwianym wsparciem dla partnerki i dziecka. Zmęczenie i przytłoczenie jest potęgowane przez poczucie, że nikt (nawet partnerka) nie interesuje się za bardzo stanem psychofizycznym młodego ojca, że dopóki nie okaże się naprawdę wyraźnie (np. przez płacz albo bezpośredni komunikat), że coś jest nie tak, to nikt nie zwróci uwagi na potencjalne obciążenia jakich doświadczają mężczyźni w tym okresie. Mężczyznom czasem trudno jest podzielić się swoimi problemami, bo mają poczucie, że są one dużo mniej znaczące niż to, z czym mierzą się ich partnerki, że to by było śmieszne narzekać, wobec tego, z jakimi obciążeniami mierzą się młode mamy. To bardzo złudne i niebezpieczne, bo może prowadzić do duszenia wszystkiego w sobie i, w efekcie, przeciążenia doświadczanymi trudnościami. Pokazuje to też, jak ważne jest zwiększanie świadomości nt. trudności, z jakimi mogą się mierzyć młodzi ojcowie, także wśród kobiet.

Warto też nadmienić, że ojcowie często reflektują nad tym, jak te obciążenia na nich wpływają. Widzą, że negatywnie przekłada się to na ich stosunek do innych ludzi (zgryźliwość, mniejsza uważność, zrzędliwość), pogorszenie relacji z partnerką, mniejszą efektywność w pracy.

Dezadaptacyjne mechanizmy radzenia sobie

Opisywane powyżej trudności motywują młodych ojców do podejmowania różnych działań mających obniżać doświadczane napięcie i sprzyjać lepszej adaptacji do nowej sytuacji. W dzisiejszym wpisie chciałbym skupić się na przybliżeniu tych dezadaptacyjnych sposobów reagowania. Młodzi ojcowie stosują szereg takich strategii, np. odwracanie uwagi, ignorowanie doświadczanych problemów, palenie, nadmierne spożywanie alkoholu, pochłonięcie pracą. Pozwalają im one przynajmniej chwilowo uwolnić się od napięcia i nieprzyjemnych emocji. Na dłuższą metę jednak nie rozwiązują ich problemów a mogą przynieść jeszcze bardziej negatywne skutki.

Szczególnie atrakcyjne bywa czasem nadmierne zaangażowanie się w pracę zawodową. Z jednej strony łatwo jest je uzasadnić troską o sytuację finansową rodziny, z drugiej pozwala na oddanie się aktywności, w ramach której posiada się większe poczucie kontroli i przewidywalności. Takiej sytuacji sprzyja szczególnie bardziej tradycyjne podejście do podziału ról w rodzinie. Może to prowadzić do tego, że ojcowie de facto wycofują się niemal zupełnie z życia rodzinnego, także z relacji z partnerką. Na dłuższą metę może grozić to rozpadem związku lub co najmniej poważnymi problemami w relacji.

Łatwość sięgania po takie nieadaptacyjne strategie (np. unikanie, odwracanie uwagi, niewyrażanie emocji) zwiększa fakt, że wielu ojców ma poczucie braku różnych kompetencji emocjonalnych i bycia wychowywanym zgodnie ze stereotypem, że mężczyźni nie ujawniają emocji i ze wszystkim radzą sobie sami. To pokazuje, w jaki sposób proces socjalizacji może negatywnie przekładać się na dalsze funkcjonowanie mężczyzn i, jak ważne jest, aby także chłopców wspierać w rozwijaniu różnych kompetencji emocjonalnych, komunikacyjnych i społecznych.

Podsumowując, wejście w rolę ojca dla wielu mężczyzn wiąże się z doświadczaniem intensywnego obciążenia, licznych frustracji, ograniczeń oraz wyczerpania fizycznego i psychicznego. Często nie umieją oni sobie z tym adekwatnie radzić. Nierzadko też nie mają odwagi prosić o pomoc lub nie widzą, gdzie mogliby ją uzyskać. Funkcjonujące w społeczeństwie stereotypy męskości (mały nacisk na emocje, konieczność samodzielnego radzenia sobie, niechęć do proszenia o pomoc) i kierowanie większości uwagi otoczenia na trudności doświadczane przez matki może jeszcze potęgować te negatywne stany i utrudniać wyjście z nich. Pokazuje to, jak istotne jest zwiększanie świadomości społecznej (także wśród samych mężczyzn!) dot. obciążeń, z jakimi mogą mierzyć się młodzi ojcowie oraz dawanie im możliwości uzyskania wsparcia oraz rozwijania kompetencji potrzebnych do radzenia sobie ze stresem i rodzicielskimi wyzwaniami.

Nie chcesz przegapić nowych wpisów?
Zapisz się i bądź na bieżąco!

Bibliografia

1. Barclay L, Lupton D. (1999). The experiences of new fatherhood: a socio-cultural analysis. J Adv Nurs; 29(4):1013–20.
2. Baldwin, S., Malone, M., Sandall, J., i Bick, D. (2018). Mental health and wellbeing during the transition to fatherhood. JBI Database of Systematic Reviews and Implementation Reports, 16 (11), 2118.
3. Bozlan N, Gale F, I Dudley M. (2005). Time to Father. Soc Work Health Care; 39:1–2; 67–88.
4. Dallos R, i Nokes L. (2011). Distress, Loss, and Adjustment Following the Birth of a Baby: A Qualitative Exploration of One New Father’s Experiences. Journal of Constructivist Psychology; 24(2):144–67.
5. Darwin Z, Galdas P, Hinchliff S, Littlewood E, McMillan D, McGowan L, i Gilbody S. (2017). Fathers’ views and experiences of their own mental health during pregnancy and the first postnatal year: a qualitative interview study of men participating in the UK Born and Bred in Yorkshire (BaBY) cohort. BMC Pregnancy Childbirth; 17(1):45.
6. Deave T, i Johnson D. (2008). The transition to parenthood: what does it mean for fathers? J Adv Nurs; 63(6): 626–33.
7. De Montigny F, i Lacharite´ C. (2004). Fathers’ Perceptions of the immediate postpartal period. JOGNN; 33(3):328–39.
8. Dolan A, i Coe C. (2011). Men, masculine identities and childbirth. Sociol Health Illn; 33(7):1019–34.
9. Finnbogadottir H, Svalenius EC, i Persson EK. (2003). Expectant firsttime fathers’ experiences of pregnancy. Midwifery; 19(2):96–105.
10. Henderson AD, i Brouse AJ. (1991). The experiences of new fathers during the first 3 weeks of life. J Adv Nurs; 16(3):293–8.
11. Henwood K, i Procter J. (2003). The ‘good father’: Reading men’s accounts of paternal involvement during the transition to first-time fatherhood. Br J Soc Psychol; 42(3):337–55.
12. Ives J. (2014). Men, maternity and moral residue: negotiating the moral demands of the transition to first time fatherhood. Sociol Health Illn; 36(7):1003–19.
13. Iwata H. (2014). Experiences of Japanese men during the transition to fatherhood. J Transcult Nurs; 25(2):159–66. 14. Jordan PL. (1990). Labouring for relevance: expectant and new fatherhood. Nursing Research; 39(1):11–6.
14. Kao CH, i Long A. (2004). First-time Taiwanese expectant fathers’ life experiences during the third trimester of pregnancy. JNR; 12(1):60–71.
15. Kowlessar O, Fox JR, i Wittkowski A. (2014). First-time fathers’ experiences of parenting during the first year. J Reprod Infant Psychol; 33(2):106–27.
16. Machin AJ. (2015). Mind the Gap: The expectation and reality of involved fatherhood. Fathering; 13(1):36–59.
17. Olsson A, Robertson E, Bjorklund A, i Nissen E. (2010). Fatherhood in focus, sexual activity can wait: new fathers’ experience about sexual life after childbirth. Scand J Caring Sci; 24(4):716–25.
18. Palsson P, Persson EK, Ekelin M, Hallstro¨m IK, i Kvist LJ. (2017). Firsttime fathers experiences of their prenatal preparation in relation to challenges met in the early parenthood period: Implications for early parenthood preparation. Midwifery ;50:86–92.
19. Poh HL, Koh SSL, Seow HCL, i He H. (2014). First-time fathers’ experiences and needs during pregnancy and childbirth: A descriptive qualitative study. Midwifery; 30:779–87.
20. Rowe H, Holton S, i Fisher JRW. (2013). A Postpartum emotional support: a qualitative study of women’s and men’s anticipated needs and preferred sources. Aust J Prim Health; 19(1):46–52.
21. Shirani F, i Henwood K. (2011). Continuity and change in a qualitative longitudinal study of fatherhood: relevance without responsibility. Int J Soc Res Methodol;14(1):17–29.
22. Taniguchi H, Shimada M, i McIntyre M. (2015). Japanese men’s success in altered fatherhood role in a foreign country. J Transcult Nurs;26(1):39–46.
23. Hauari H, i Hollingworth K. (2009). Understanding fathering: Masculinity, diversity and change York: Joseph Rowntree Foundation.

Spis fotografii
1. Aliaksei / unsplash.com
2. Mathew Osborne / unsplash.com
3. Nik Shuliahin / unsplash.com
4. Jose G. Ortega Castro / unsplash.com

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: